16:11 16 Sentyabr 2021
Canlı yayım
  • USD1.7000
  • EUR2.0077
  • RUB0.0235
TƏHLİL
Qısa URL
122 0 0

Taliban 16 avqustda qələbəsini və iyirmi illik müharibənin başa çatdığını bəyan etsə də, ölkədə zorakılığın səviyyəsi “cihad”ın davam etdiyini göstərir.

BAKI, 17 avqust — Sputnik. Əfqanıstan çoxəsrlik tarixində ən böyük sarsıntılardan birini yaşayır. ABŞ qoşunlarının və ittifaqın çıxarılmasından sonra İslam Respublikası cəmi dörd ay mövcud oldu. Bu haqda Sputnik Azərbaycan Rusiya mediasına istinadən xəbər verir.

Taliban 16 avqustda qələbəsini və iyirmi illik müharibənin başa çatdığını bəyan etsə də, ölkədə zorakılığın səviyyəsi "cihad"ın davam etməsini göstərir.

Əfqanıstanda hərbi-siyasi qarışıqlıq Mərkəzi Asiyanın qonşu ölkələri üçün yeni təhlükəsizlik təhdidləri yaradır. KTMT ölkələri təhlükəsizlik təhdidlərinə - qaçqın axınlarına, narkotik qaçaqmalçılığına, ekstremist ideologiyanın ixracına və sərhəddəki silahlı təxribatlara adekvat cavab verməyə hazırdır.

Taliban ötən şənbə və bazar günlərində Əfqanıstanın on beşdən çox inzibati mərkəzini ələ keçirib və bu gün paytaxt Kabil də daxil olmaqla bütün iri şəhərlərə nəzarət edir. İslam Respublikasının prezidenti Əşrəf Qəni yeganə əfqan marşalı olan Əbdül Rəşid Dostum kimi təyyarə ilə ölkəni tərk etdi. Avqustun 16-sı axşam etibarilə nə Qəni, nə də Dostumun harada olduqlarına dair rəsmi bir təsdiq olmadı. Üç Mərkəzi Asiya ölkəsi - Özbəkistan, Tacikistan və Qazaxıstan artıq bildirib ki, keçmiş Əfqanıstan prezidentinin olduğu təyyarə onların ərazisinə enməyib.

Bu arada Əfqanıstanda qalib gələn "cihad" müxtəlif ölkələrdəki terrorçuları fəaliyyət sahələrini genişləndirməyə, hakimiyyəti zorla ələ keçirmək cəhdlərinə ruhlandıra bilər.

Hökumət ordusu və Əfqanıstanın 70 milyard dollarlıq dövlət təhlükəsizlik sistemi NATO standartlarına görə dünyanın ən yaxşı qoşun təlim sistemi əfsanəsi ilə birlikdə faktiki olaraq məhv edildi. Amerikada təlim keçmiş bir neçə yüksək rütbəli Əfqanıstan ordusu zabitləri də döyüşçülərin tərəfinə keçdilər.

Taliban bayrağını prezident sarayının üzərində qaldırdı. İndi isə dünya ictimaiyyətinin əksər ölkələri tərəfindən tez tanınması mümkün olmayan Əfqanıstan İslam Əmirliyinin yaradıldığını elan etməyə hazırlaşırlar.

Yalnız etnik taciklərin yaşadığı Pəncşir əyaləti Talibana qarşı müqavimət ocağı olaraq qalır.

Ölkədə təhlükəsizlik çox aşağı həddədir. Yenə də müharibə - bir terror təşkilatının varlığının əsas formasıdır. Qeyd edək ki, Rusiya və BMT-də Taliban üçün başqa bir status hələ də mövcud deyil.

Tarixi nikbinliyə əsas kimi

Hətta Taliban hərəkatı yalnız "Əl-Qaidə"nin və "Xorasan İslam Dövləti"nin rəqib-islamçılarına qarşı mübarizə aparsa belə, bu, illərlə mübarizə aparacağını vəd edir.

Taliban döyüşçülərinin İslam Əmirliyinin dövlət quruluşuna çevrilməsi (inteqrasiyası) bir çox bilinməyən fəsadları olan az öyrənilmiş bir texnologiyadır. Orta yaşlı əfqanlar Talibanın ilk dəfə hakimiyyətə gəldiyi və "yeni bir nizam" qurduğu 1996-2001-ci illərin qaranlıq dövrünü yaxşı xatırlayırlar.

Kabildə təlaş

Kollektiv Qərbin, Pentaqonun və NATO-nun ən böyük geosiyasi məğlubiyyətinin və alçaldılmasının şahidi oluruq - Kabil İslam demokratiyası "Amerika arzusu" ilə əbədi olaraq vidalaşır və bir daha orta əsr əmirliyinə daxil olur. Brüsseldə isə sona qədər Əfqanıstandakı vəziyyətə sanki təsir edə biləcəkləri kimi bunu müzakirə edirlər.

ABŞ, Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya, Kanada və digər bir çox Qərb ölkələri təcili olaraq öz səfirliklərini Əfqanıstanın paytaxtından çıxarırlar. Pentaqon ardıcıl olaraq "xilasetmə" qüvvələrini qurur və 6000 hərbçi amerikalı diplomatların təxliyəsində iştirak edir – bu əvvəllər güman edildiyindən iki dəfə çoxdur.

ABŞ ordusunun helikopterləri Kabilin mərkəzindəki geniş səfirlik kompleksindən hava limanına sərnişin uçuşları ilə heyəti daşıyır.

Vaşinqton öz səfirliyinin tam təxliyəsinə və xüsusi immiqrasiya vizaları almaq hüququ olan müttəfiqlərin (əfqanların) çıxarılmasına 72 saat vaxt ayırdı.

Digər əməkdaşların taleyi isə kədərlidir. Bu hökumət qüvvələrinin təxminən 350 min hərbçisinə aiddir (hələ ki, onların öz evlərinə qayıtmasına icazə verilib).

Kabildə və Həmid Karzai adına beynəlxalq hava limanında vəziyyət fəlakətlidir: minlərlə əfqanlı ölkədən uçub gedə bilmir, çünki amerikalılarla əməkdaşlıq etdiklərinə görə talibanların əli ilə onları ölüm gözləyir. Kabildən bütün ticarət uçuşları dayandırılıb, bəzən hava limanında atışmalar olur, mülki vətəndaşlar arasında itkilər var.

Pentaqon nümayəndələrindən başqa Böyük Britaniya, Türkiyə və Azərbaycan hərbçiləri uçuş-enmə zolağında asayişi qorumağa çalışırlar. Belə görünür ki, Taliban hələ də qaçaqların uçmasına imkan verir, ancaq xarici qoşunların Kabil hava limanında qalması çox uzun davam edə bilməz.

Döyüşçülər hökumət ordusunun bir neçə böyük hərbi bazasını və arsenalını ələ keçirmiş, hücum təyyarələri və helikopterlər də daxil olmaqla hər cür silahlara sahibdirlər. Bu gün Taliban sırasında müxtəlif mənbələrə görə, 75 mindən 120 minə qədər döyüşçü var.

ABŞ-ın Əfqanıstan müttəfiqləri özlərini sadiq hiss edirlər

“The Washington Post” qeyd edir ki, Talibanın hakimiyyətə sürətlə gəlməsi Amerikanın bütün dünyadakı müttəfiqləri arasında təhlükəsizlik zəmanətlərinin gücünə şübhə yaradır. Qərb dəhşət içində yeni əfqan qaçqın axınını gözləyir.

KTMT-ı fikirlərini cəmləyir

Əfqanıstan istiqamətində Rusiya və Mərkəzi Asiya ölkələrinə təhdidləri əks etdirmək üçün hərbi vasitələr tələb edilə bilər. Talibanların orta müddətdə qalib gəlməsi "hərəkat"ın ideoloji tərəfdarlarının daha çox olduğu Tacikistan başda olmaqla, müəyyən ölkələrdən terror fəaliyyətinin artması ilə nəticələnə bilər.

Yaxın aylarda Tacikistan-Əfqanıstan sərhədi yaxınlığında keçiriləcək KTMT Kollektiv Qüvvələrinin təlimlərinə hazırlıq gedir.

KTMT-nin baş katibi Stanislav Zas avqustun 16-da Əfqanıstan ilə bağlı açıqlama verib.

Əsas məqamlar:

- ölkədə hakimiyyət dəyişikliyi KTMT-yə daxil olan ölkələrin təhlükəsizliyinə və Mərkəzi Asiya bölgəsindəki vəziyyətə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir;

- Təşkilat Tacikistan-Əfqanıstan sərhədindəki vəziyyətin inkişafını diqqətlə izləyir, ən yüksək prioritet KTMT dövlətlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsidir;

- Tacikistan güc strukturları sərhəddəki vəziyyətə tam nəzarət edir, hələ KTMT mexanizmlərinin işə cəlb edilməsinə ehtiyac yoxdur;

- Tacikistan Respublikasında vəziyyətin gərginləşməsi və təhlükəsizliyə təhdid olduğu halda müttəfiqə kömək etmək üçün bütün lazımi kollektiv tədbirlər görüləcək;

- yaxın aylarda Tacikistan-Əfqanıstan sərhədi yaxınlığında keçiriləcək KTMT Kollektiv Qüvvələrinin təlimlərinə hazırlıq gedir;

- Əfqanıstana dair vəziyyət sentyabrın ortalarında Düşənbə şəhərində keçiriləcək KTMT Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının sessiyası zamanı əsas müzakirə mövzularından birinə çevriləcək.

Əfqanıstanda vəziyyətin gərginləşməsi fonunda Qazaxıstan Silahlı Qüvvələrində sayıqlıq gücləndirilib. Bu, hər şeydən əvvəl Xüsusi Əməliyyat Qüvvələrinin bölmələrinə, cəbhə və hərbi nəqliyyat aviasiyasına, hava hücumundan müdafiə sisteminə aiddir. 24 saat ərzində güc və vasitə növbətçiliyi təşkil olunub.

Əlavə təhlükəsizlik tədbirləri regionun bütün ölkələrinə aiddir (və KTMT-dən kənar). Təsadüfi deyil ki, Özbəkistan taliblərdən qaçan 84 Əfqanıstan hərbçisinin Termizdəki nəzarət buraxılış məntəqəsindən keçməsinə icazə verib və daha sonra sərhədi pozan Əfqanıstan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus təyyarəni vurub. Daşkənd bütün silahları və narahat qonşularının ehtimal olunan hərəkətlərini nəzərə almağa borcludur. Yeri gəlmişkən, bir neçə döyüş helikopteri heyəti Taliban tərəfinə keçdi.

Rusiya Mərkəzi Hərbi Dairə qoşunlarının komandanı Aleksandr Lapin poliqon bazasının "Sülh missiyası-2021" təliminə hazır olduğunu yoxlayır və bu təlim zamanı ŞƏT-ə üzv dövlətlərin koalisiya qoşunlarının (qüvvələrinin) antiterror əməliyyatının vəzifələrini yerinə yetirməli olacaq.

Taliban hərəkatının nümayəndəsi Əfqanıstan paytaxtındakı Rusiya səfirliyi üçün heç bir təhlükə olmadığını söyləyib. Buna baxmayaraq, Rusiya prezidentinin Əfqanıstan üzrə xüsusi nümayəndəsi Zamir Kabulovun fikrincə, Moskva qruplaşma rejimini tanımağa tələsməyəcək: "Tanınmaya gəlincə isə, biz heç bir yerə tələsmirik. Rejimin necə davrandığını görəcəyik".

Mərkəzi Asiya ölkələri və Rusiya problemli bir qonşu ilə yaşamalı olacaq. Taliban digər terror təşkilatları ilə fəal əməkdaşlıq edir ki, bu da "hamıya qarşı" əfqan müharibəsinin davamının əsası ola bilər.

* Taliban - Rusiyada fəaliyyəti qadağan olunmuş terrorçu təşkilat

Həmçinin oxuyun:

Teqlər:
Əfqanıstan

Əsas mövzular