Ukrayna ilə sərhədə yaxın magistralda Rusiya hərbi texnikası koloniyası - Sputnik Azərbaycan, 1920, 28.02.2022
RF-in Donbasın müdafiəsi üzrə xüsusi əməliyyatı
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin 2022-ci il fevralın 24-də rusiyalılara müraciətdə "Donbasda xüsusi əməliyyat keçirilməsi" barədə qərar qəbul etdiyini bildirib.

Söz döyüşü: Ukraynada rus dili ilə bağlı nə baş verir?

© Sputnik / Стрингер / Fotobanka keçməkUkrayna bayrağına bürünmüş qız, arxiv şəkli
Ukrayna bayrağına bürünmüş qız, arxiv şəkli - Sputnik Azərbaycan, 1920, 08.04.2022
Xəbərlərə abunə olun
Yandex newsTelegram
Qərbi Ukraynada millətçilər qaçqınlardan dil bilməsələr də, yalnız ukraynaca danışmağı tələb edirlər. Mütəxəssislər Sputnik-ə bu fenomenin mənşəyini şərh ediblər.
BAKI, 8 aprel — Sputnik. Aleksey Stefanov, Sputnik
Bir neçə gün əvvəl “Lvivska Politexnik” Milli Universitetinin Beynəlxalq Təhsil, Mədəniyyət və Diasporla Əlaqələr İnstitutu filologiya elmləri namizədi, MİOK-un elmi işçisi Nazar Dançişinin imzası ilə müvəqqəti köçkünlərə müraciət dərc edib. Həmin müraciətdən bir sitat gətirirəm: “Bunun üçün şəhərimizə necə təşəkkür etmək olar? Sadəcə! Heç olmasa ictimai yerlərdə Ukrayna dilində danışın, hətta pozulmuş olsa belə”.
Bu cür çətin humanitar vəziyyətdə belə Lvov millətçiləri yalnız “Ukrayna dilində danışanlara” yardım göstərməyə hazırdırlar.
Sosial şəbəkələrdə iş lənətə qədər gedib çıxır, Ukrayna şəhərlərinin küçələrində rusca danışmaq təhlükəli hala gəlib. Ukrayna mediası indi hər künc-bucaqda 100 il əvvəl Taqanroq və ya Belqorodun Ukraynanın Azov dənizi sahilinin və ya Slobojanşinanın bir hissəsi olduğu barədə məlumatlar yayır və bildirir ki, onlar anlaşılmazlıq ucbatından - guya "rus dilinin tətbiqi səbəbindən" Rusiyaya məxsus olublar.
"Hamının əsəbi və psixikası artıq son həddədir" deyə Lvov mediası birmənalı olaraq qaçqınlara xəbərdarlıq edir.
Politoloqlar “Dil bizim silahımızdır” deyirlər. Təsadüfi deyil ki, son bir ay ərzində bir neçə dəfə Rusiya-Ukrayna danışıqlarının növbəti raundundan sonra Ukraynanın xarici işlər naziri Dmitri Kuleba Ukraynada rus dilinin statusu ilə bağlı hər hansı irəliləyişin olduğunu kəskin şəkildə təkzib edib.
Ukraynada rus dili ilə nə baş verir?
Ukraynada rus dilinə və rus mədəniyyətinə qarşı diskriminasiya rəngli inqilablardan çox əvvəl başlayıb. Amma 2014-cü ildən sonra o, hədələyici millətçi xarakter aldı. Qanunvericilik səviyyəsində rus dilinə təqiblər “Təhsil haqqında” (2017) və “Ukrayna dilinin dövlət dili kimi fəaliyyət göstərməsi haqqında” (2019) qanunlarında təsdiq edilib.
Ukraynanın dövlət dilinin mühafizəsi üzrə müvəkkili Taras Kremin tərəfindən yazılmış təlimatın tətbiqindən sonra Ukraynada “Ukrayna dilində” ünsiyyət qurmayan etibarsız vətəndaşları müəyyən etmək üçün dil patrulları normaya çevrilib.
Sputnik ekspertlərdən Ukraynada rus dilinə qarşı ayrı-seçkiliyin səviyyəsini qiymətləndirməyi xahiş edib: nə vaxtdan bəri məhv edilməyə başlanıb, kimdən nümunə götürülüb və rus dilinin bundan sonrakı taleyi necə olacaq.
İşğal olunmuş Çexiyada nasistlər belə davranırdılar
“Gəlin Ukraynanı üzv olmaq istədiyi Aİ ölkələri ilə müqayisə edək. Məsələn, Slovakiya ilə. Gəlin təkcə rusların deyil, macarların - Ukrayna və Slovakiyadakı mövqeyini müqayisə edək. Ukraynada macarlar gileylənirlər ki, yaşadıqları ərazilərdə macar dili rəsmi dil statusuna malik deyil, halbuki Avropa standartlarına görə 20% və ya daha çox insanın bu və ya digər dildə danışdığı yerlərdə bu dildən istifadə edilməlidir. Eyni zamanda, Slovakiyada təkcə Macarıstan məktəbləri deyil, bütöv bir Macarıstan universiteti var”, - deyə RDHU-nun Xarici Regional Araşdırmalar və Xarici Siyasət kafedrasının müəllimi Vadim Truxaçev bildirib.
Bu nümunə göstərir ki, Ukrayna azlıqların dilləri üzrə Avropa xartiyasının birinci prinsipini - özünün imzaladığı və ratifikasiya etdiyi ana dilində təhsil almaq hüququnu pozur, - politoloq qeyd edib. Eyni zamanda, rus dilini Ukraynada milli azlıqların dili adlandırmaq sadəcə mümkün deyil - ən azı hər ikinci sakin üçün bu dil doğma dildir.
“Ukraynanın müstəqilliyinin bütün 30 ili boyunca rus məktəbləri və universitetləri bağlandı. Bir çox texniki və təbiət elmlərində Ukrayna dilində elementar terminologiya çatışmırdı. İstər-istəməz rusca danışmaq lazım idi. Sonra rus dili ictimai həyatın bütün sahələrindən sıxışdırıldı, - ekspert qəzəblənir. - Hətta internetdə də bu tətbiq olundu - səhifənin birinci versiyası ukrayna dilində olmalıdır. Bundan əvvəl bütün rusdilli çap mediası bağlanmışdı. Sözün əsl mənasında rusdilli ədəbiyyata qadağalar var”.
Vadim Truxaçev deyir ki, müasir Ukrayna dil normalarını almanların işğalı altında olan Çexiyada nasistlərin davranışı ilə müqayisə etmək olar. Baltikyanı ölkələrdə də rus dili sıxışdırılır, "amma orada heç olmasa qeyri-dövlət sahəsinə müdaxilə etmirlər." “Hər üç respublikada rusdilli onlayn nəşrlər var, bundan başqa, titullu millət olan litvalılar, latışlar, estonlar üçün - rus dili onların ana dili deyil”, - deyə o izah edir.
2001-ci ildən bəri heç kim Ukraynada dil üzrə real əhalinin siyahıyaalınmasını aparmayıb, lakin o vaxt da rəqəmlər təhrif edilmişdi.
“Kiyevə gəlib əks mənzərəni görmək kifayət idi. 72% rusca, 28% ukraynaca danışırdı, o cümlədən surjik da bura daxil idi. Bunu qarışıq bir şey hesab etmək daha düzgün olardı”.
Kreminin təlimatlarına uyğun olaraq dil patrulları haqqında ekspert deyir ki, dövlət strukturlarının bununla məşğul olduğu Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq, fəallar Ukraynada dil təmizləmələri aparıblar, Ukrayna dövləti isə çoxdan onların sözünü dinləyir.
Uydurulmuş dildə danışmağa məcbur edirlər
“Ukrayna hakimiyyətinin ictimai sahədə, o cümlədən təhsil sahəsində rus dilinin ictimai istifadəsinin məhdudlaşdırılması yolunda fəaliyyətlərinin təhlili göstərir ki, rus və rus dillərinin hüquqlarının məhdudlaşdırılması ilə bağlı Baltikyanı ölkələrdəki nümunələr Ukrayna hakimiyyətinin hərəkətləri üçün istinad nöqtəsi idi.
Özü də təkcə uzaq nümunələr deyil, praktikada istifadə olunan metodologiya, o cümlədən, Latviya, Litva, Estoniya rəsmilərinin Ukrayna nümayəndələri tərəfindən cəlb edilmiş ekspertlərlə birbaşa əlaqələrin təşkili yolu ilə”, - politoloq Vladimir Simindey belə hesab edir.
Baltikyanı respublikalardan olan ekspertlər rusdilli əhaliyə təzyiq, onun alçaldılması, qanuni hüquqlarından məhrum edilməsi, qanuni mənafelərinə qəsd prosesini tez və “daha yaxşı” təşkil etmək üçün hansı inzibati və siyasi addımlardan istifadə oluna biləcəyini göstəriblər.
“Biz görürük ki, Latviya və Estoniyada hələ 90-cı illərdə, 2000-ci illərin əvvəllərində istifadə edilən üsullar çox keçməmiş Ukraynanın təhsil sistemində, əmək bazarının tənzimlənməsində və linqvistik aspektlərdə təcəssüm olunub”.
“Bundan əlavə, Estoniyadan nümunə götürərək Donbas sakinləri üçün təklif olunan qeyri-vətəndaşlar institutunun tətbiqi ideyası onları siyasi subyektivlikdən məhrum etmək və siyasi iradələrini zəiflətmək məqsədilə Ali Radada və digər yerlərdə dəfələrlə müzakirə olunub.
Bu bölgələrin - Luqansk və Donetsk sakinlərinin siyasi iradəsini qıra bildilər. Orada ultramillətçi fikirlərə sadiq qalan partiyaların iradəsini tanıtmaq üçün siyasi vasitələrdən istifadə edin. Və bununla da Donbas əhalisinin praktiki iştirakı olmadan siyasi prosesi həyata keçirmək olar”, - politoloq belə hesab edir.
Digər maraqlı xəbərləri həmçinin Sputnik Azərbaycan-ın Teleqram kanalından izləyin.
Xəbər lenti
0