YAZARLAR

Rusiya və MDB üçün 2021-ci ilin əsas hərbi-siyasi hadisələri

MDB və qonşu dövlətlər üçün əsas hərbi-siyasi hadisələri gözdən keçirək.
Sputnik
BAKI, 30 dekabr — Sputnik. MDB ölkələrində 2021-ci il hərbi sarsıntısız keçib. Təhlükəsizlik çağırışları və yerli sərhəd gərginliyi diplomatik və hərbi manevrlərlə etmək mümkün olub. Eyni zamanda, Rusiya Avropa və Asiyada müttəfiqlər və mehriban qonşular üçün sülh və sabitliyin etibarlı qarantı olaraq qalırdı.
MDB və qonşu dövlətlər üçün əsas hərbi-siyasi hadisələri xronoloji ardıcıllıqla deyil, onların əhəmiyyətini və transformasiya perspektivlərini nəzərə alaraq gözdən keçirək.

"New START" Müqaviləsinin uzadılması

Mənfi proqnozlara baxmayaraq, Rusiya və ABŞ fevralın 3-də Strateji Hücum Silahlarına dair Müqaviləni beş il müddətinə uzadıb, yəni o, 2026-cı il fevralın 5-dək qüvvədə qalacaq. Çətin beynəlxalq vəziyyətdə uğuru Rusiya və ABŞ prezidentləri Vladimir Putin və Co Bayden arasında aparılan danışıqlar (telefon vasitəsilə) müəyyən ediblər. Dünya dərindən nəfəs aldı.
Müqavilə iki ən böyük nüvə dövlətinin lazımi səviyyədə strateji sabitliyinə, proqnozlaşdırıla biləcəyinə və şəffaflığına zəmanət verir (Müqavilədə ABŞ və Rusiya qrupları üçün ildə yerində 18 yoxlama nəzərdə tutulur).
ABŞ və Rusiya 5 fevral 2018-ci il tarixinə qədər əsas "New START" Müqaviləsinin əsas məhdudiyyətlərinə çatdılar və aşağıda qeyd olunan səviyyədə qalırlar:
- 700 inkişaf etdirilmiş qitələrarası ballistik raket (İCBM);
- inkişaf etdirilmiş qitələrarası ballistik raketlərdə 1550 nüvə başlığı;
- qitələrarası ballistik raketlərin 800 inkişaf etdirilmiş və inkişaf etməmiş buraxılış qurğusu (ağır bombardmançılar da daxil olmaqla bütün növlər).
Tərəflər qitələrarası ballistik raketlərin, döyüş başlıqlarının və daşıyıcılarının ümumi hüdudları daxilində strateji hücum silahlarının tərkibini və strukturunu müstəqil şəkildə müəyyən etmək hüququna malikdirlər.

Azad edilmiş Əfqanıstan

Avqust ayında Əfqanıstandan xarici qoşunların (NATO) qaçış kimi çıxarılması, taliblərin sürətlə hakimiyyətə qayıtması planetar arbitr roluna namizəd olan ABŞ-ın əsl simasını bütün dünyaya göstərdi. İyirmi illik Əfqanıstan kampaniyası Pentaqon üçün yüksək xərclərlə - müxtəlif mənbələrə görə, 193 milyard dollardan 978 milyard dollara qədər - məğlubiyyət və geosiyasi təhqirlə başa çatdı. Bununla belə, ABŞ və alyans onilliklər ərzində inkişaf etməkdə olan ölkələrdə "sonsuz" müharibələrdə uduzurlar.
ABŞ və taliblər 29 fevral 2020-ci ildə Doha şəhərində Əfqanıstandakı qarşı duran qüvvələr arasında siyasi həll müqabilində xarici qoşunların (NATO) çıxarılmasını nəzərdə tutan sülh sazişi imzalayıblar. Əslində taliblər hakimiyyəti opponentlərlə bölüşməyi planlaşdırmırdılar və iki həftə ərzində Kabildəki amerikapərəst hökuməti silah gücü ilə darmadağın etdilər.
Beləliklə, ABŞ-ın Əfqanıstanda dövlət quruculuğu təcrübəsi daha uğursuz oldu. Təsadüfi deyil ki, Mərkəzi Asiya ölkələri öz ərazilərində Pentaqonun "ehtiyat aerodromunu" yerləşdirməkdən qəti şəkildə imtina ediblər.

Bombalar NATO istiqaməti üzrə

İngiltərənin "Defender" esminesi iyunun 23-də Rusiya sərhədini pozaraq Krım burnu Fiolent ərazisindəki dərin sulara daxil olanda Moskva Şimali Atlantika alyansına həddini çox sərt şəkildə göstərdi. Qara Dəniz Donanması və Rusiya Sərhəd Xidməti artilleriya atəşi və istiqamət boyu bombardmanlarla xəbərdarlıq edərək qaydanı pozan marşrutu "yenidən düzəltdilər".
Böyük Krallıq Müdafiə Nazirliyinin "Defender" esminesinin "Ukraynanın su ərazisindən dinc şəkildə keçməsi" ilə bağlı rəsmi versiyası atəş sınağına dözmədi. Rusiyanın Krım sahilləri yaxınlığında qəsdən törədilmiş təxribat İngiltərə ekipajının bir çox üzvü üçün son missiya ola bilər.
Hadisə bütün dünyaya NATO gəmilərinin yüksək texnoloji düşmənlə döyüş qarşıdurmasında nə qədər həssas olduğunu göstərdi. Hətta Sea Breeze-2021 manevrləri çərçivəsində inteqrasiya olunmuş regional müttəfiqlərin 30 ölkədən 32 gəmisinin, 40 təyyarəsinin, 5000 hərbçinin dəstəyi ilə.
Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov yenə də iyunun 24-də Rusiya sərhədlərinin sarsılmazlığını dəqiq ifadə edib: "Biz sağlam düşüncəyə müraciət edə, beynəlxalq hüquqa hörmət tələb edə bilərik. Əgər bu kömək etmirsə, həmkarlarımız başa düşməsələr, biz təkcə istiqamət üzrə deyil, hədəf üzrə də bombalaya bilərik".

"Qərb-2021": pazı pazla çıxararlar

Sentyabrda Belarus və Rusiya 200 minə qədər hərbçi, 290 tank, 240 artilleriya qurğusu və reaktiv yaylım atəş sistemi, təxminən 80-ə yaxın təyyarə və helikopter, 15-ə qədər gəminin cəlb olunduğu "Qərb-2021" strateji manevrləri həyata keçirib.
Təlimlərə ilk dəfə olaraq yeni texnika nümunələri cəlb olunub və taktika üsulları sınaqdan keçirilib. Döyüş qaydalarında "Ataka" raket komplekslərinin atəşi, reaktiv odsaçanları və 30 millimetrlik topları ilə 5 km-ə qədər məsafədə şərti düşmənin canlı qüvvəsini və zirehli texnikasını məhv edərək motoatıcıların yanında "Uran-9" və "Nerexta" zərbə endirən robotları fəaliyyət göstərirdi.
Rusiya qoşunları altı "Tu-22M3" ağır bombardmançı da daxil olmaqla 60-dan çox aviatexnikanın iştirakı ilə aviasiyanın kütləvi zərbə endirməsi üzərində işləyiblər. Həmçinin "İnoxodets" ("Orion") və "Forpost" zərbə endirən pilotsuz təyyarələr də fəaliyyət göstərirdi. Hava-desant qüvvələri bölmələrinin kütləvi gecə enişi həyata keçirilib. Atəş tətbiqi - 1500 m uzunluğunda bir xətdə partlayıcıların işə salınması "düşmənin" ehtiyatlarını kəsməyə imkan verib. İttifaq dövlətinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi vəzifələri uğurla həll edilib.
"Qərb-2021" manevrləri mart ayında ABŞ ordusunun rəhbərliyi altında keçirilən genişmiqyaslı "Defender Europe 21" təlimlərinə inandırıcı cavab oldu və bu, III Dünya Müharibəsinin məşqlərini xatırladırdı - 26 ölkədən 30 min hərbçi 12 Avropa ölkəsindəki 30 poliqonda fəaliyyət göstərdi. Amerikalılar ABŞ ərazisindən Avropaya təkcə əsgərlər deyil, həm də 1200 ədəd döyüş texnikası da göndəriblər.

Pörl-Harbor-II

Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin son tarixində ilk dəfə olaraq iyun ayında ABŞ ərazisində strateji hədəflərə kütləvi raket zərbəsi endirib. ABŞ-ın Pörl-Harbor hərbi bazası yaxınlığındakı manevrlər zamanı Rusiyanın Sakit Okean Donanması (flaqman – "Varyaq" qvardiya raket kreyseri) raketdaşıyan Uzaqmənzilli aviasiya ilə qarşılıqlı əlaqədə Havay adalarından təxminən 20 dəniz mili məsafədə olan qanadlı raketlərlə şərti düşmənin aviadaşıyıcı zərbə endirən qrupunun məhv edilməsi uğurla həll edilib. Amerikalılar "Pörl-Harbor-II"nin başına gələnlərdən sonra ciddi şəkildə təşvişə düşüblər və ən yaxşı qırıcıları olan "F-22 Raptor"ları havaya qaldırıblar. Havay ştatı - Krımın analoqudur.
Sakit Okean Donanması may ayında bazalardan çıxan dörd gəmi və submarin dəstəsini (cəmi 20 ədəd) inkişaf etdirdi və eyni vaxtda (gizli şəkildə) Rusiya sahillərindən 4000 km məsafədə, müxtəlif marşrutlarla Havay yaxınlığında hücum xəttinə çatdılar. Gəmilərin göyərtəsində yüzdən çox "Vulkan", "Kalibr", "Uran" operativ-taktiki və taktiki raketlər var idi. "Tu-95MS" və "Tu-160" raketdaşıyıcıları, "Tu-142MZ" sualtı qayıq əleyhinə təyyarələr Sakit Okeanın mərkəzi hissəsində genişmiqyaslı təlimlərə cəlb olunub və bu, yüksək texnoloji, təsiredici, inandırıcı, misilsiz idi.
Heç kim unutmamalıdır: lazım gələrsə, Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələri Dünya okeanının istənilən yerində düşmənə hipersəs və ya termonüvə "meh"ini təşkil etməyə qadirdir. Və bu görünən spektrin yalnız bir hissəsidir.

Kosmik silah

Ən yeni "S-550" zenit-raket sistemi (ZRS) dövlət sınaqlarından müvəffəqiyyətlə keçərək döyüş növbətçiliyinə başlayıb. "S-550" ZRS-in əvvəlki sistemlərdən əsas fərqi "istənilən hədəfi ələ keçirmək qabiliyyətinə malik olan raket məsafəsi" və daha böyük aşkarlama radiusudur.
Hər mənada kosmik olan silahlar qitələrarası ballistik raketlərin döyüş bloklarını, hipersəs hədəflərini "bir neçə on minlərlə kilometr" yüksəklikdə vurmağa qadirdir. Bunun təsdiqi noyabr ayında köhnə "Tselina-D"ni yerətrafı orbitdə Yer kürəsindən raketlə məhv edilməsidir. Rusiya müdafiəçilərinin bu fantastik sərhədi hələ də dünyada hamı tərəfindən yüksək qiymətləndirilməyib.
ABŞ kosmik qüvvələri Rusiya tərəfindən öz peykinin məhv edilməsini xəbərdarlıq kimi qəbul edir. Əgər sabah böyük müharibə olarsa, Pentaqon və NATO bir neçə saat ərzində bütün kosmik kəşfiyyat və naviqasiya aparatlarını itirə bilərlər. "Tərəfdaşların" belə raket sistemləri yoxdur. Noyabrda həmçinin Rusiyada da başlanan hipersəs raketlərinin seriyalı istehsalından keç bəhs etmirəm.

Uzaq məsafəli nişangah

Kollektiv Qərbin hibrid və birbaşa hərbi təhdidlərinə Rusiya modernləşdirilmiş, əslində yeni olan "Tu-160M" strateji raketdaşıyıcılarının seriyalı istehsalı ilə cavab verib. Rusiyanın uzunmənzilli "Tu-22M3" və strateji "Tu-160" bombardmançıları noyabr ayından etibarən beynəlxalq təhlükəsizliyi daha fəal gücləndirib, Belarus, Aralıq, Yapon və Şərqi Çin dənizləri üzərində Kremlin xoş niyyətini əks etdiriblər.
Moskvanın Minsk, Dəməşq, Pekinlə hərbi əməkdaşlığı daim inkişaf edir və bir çox maraqlı hadisələr vəd edir.
Rusiya dekabr ayında "tərəfdaşları" bərabər təhlükəsizlik təminatları əsasında sülhə çağırıb, ABŞ və NATO-ya konkret saziş layihələri təklif edib. Əgər belə bir fürsət əldən verilərsə, Şərqi Avropada kollektiv Qərbin hərbi təhdidlərinə Rusiyanın asimmetrik cavabı "New Star" müqaviləsinə daxil olmayan Kuba, İran, Suriya, Şimali Koreya və digər ölkələrlə qarşılıqlı əlaqədə 5500 km-ə qədər məsafədə olan strateji qanadlı "X-101" və "X-102" nüvə raketləri (havadan) ola bilər. Hər kəsə onun müqavilə qabiliyyətinə görə veriləcək.